Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ II với chủ đề “Vùng kinh tế phía Nam - động lực cho tăng trưởng hai con số”, diễn ra vào sáng 9/6, nhiều chuyên gia kinh tế, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp nhận định Đông Nam Bộ đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những điều kiện thuận lợi chưa từng có về hạ tầng, thể chế và không gian phát triển. 

Chia sẻ tại Diễn đàn, TS Trần Du Lịch cho rằng vai trò của Đông Nam Bộ cần đặt trong tổng thể các định hướng đã được xác lập tại Nghị quyết 24-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây vẫn là những nền tảng chiến lược quan trọng cho sự phát triển của vùng trong nhiều thập niên tới.

Theo TS Trần Du Lịch, với quy mô đóng góp khoảng 40% ngân sách quốc gia và hơn 40% tổng vốn FDI, Đông Nam Bộ tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.

Đồng thời vị chuyên gia này cũng nhìn nhận, dù quá trình sắp xếp đơn vị hành chính đã làm thay đổi một số địa giới, nhưng về bản chất không gian phát triển của Đông Nam Bộ vẫn được duy trì và tiếp tục mở rộng. Trong đó TP HCM, Đồng Nai và Tây Ninh sẽ đóng vai trò là những trung tâm liên kết quan trọng trong cấu trúc phát triển mới.

“TP HCM đang được Trung ương nghiên cứu các cơ chế phát triển đặc thù mới, hướng tới xây dựng Luật Đô thị đặc biệt với mức độ phân quyền, phân cấp mạnh mẽ hơn. Đây được xem là điều kiện quan trọng để thành phố phát huy vai trò đầu tàu đổi mới sáng tạo và tăng trưởng của cả vùng”, TS Trần Du Lịch cũng nhìn nhận.

Ở góc độ chính quyền, ông Trần Văn Tươi, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Tây Ninh, cho rằng hiệu quả liên kết vùng chỉ đạt được khi các địa phương cùng giải quyết những vấn đề cụ thể thay vì dừng ở các cơ chế phối hợp mang tính hình thức. Thực tế triển khai các dự án như Vành đai 3 hay cao tốc TP HCM - Mộc Bài cho thấy mô hình phân công rõ trách nhiệm giữa các địa phương đang phát huy hiệu quả tích cực.

Theo các chuyên gia, sau khi mở rộng không gian phát triển, TP HCM đang đứng trước cơ hội hình thành một cực tăng trưởng mới với quy mô lớn hơn nhiều so với mô hình “tứ giác kinh tế” trước đây.

Thành phố hiện được định hướng phát triển các động lực tăng trưởng hiện đại như trung tâm tài chính quốc tế, khu đô thị sáng tạo, khu thương mại tự do, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và hệ thống kết nối với cụm cảng nước sâu khu vực Đồng Nai. Đây là những điều kiện thuận lợi để TP HCM tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước. 

Ôngg Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP HCM, cho biết sau khi mở rộng địa giới, thành phố có diện tích khoảng 6.770 km² và quy mô dân số hơn 14 triệu người. Đây là dư địa rất lớn để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Hiện các khu chế xuất, khu công nghiệp và Khu Công nghệ cao TP HCM đã thu hút hơn 5.200 dự án với tổng vốn đăng ký trên 75 tỷ USD, trong đó vốn FDI đạt khoảng 56 tỷ USD. Riêng trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư thu hút vào các khu này đạt gần 1,95 tỷ USD, tương đương khoảng một nửa kế hoạch cả năm.

Ông Hà cũng thông tin, TP HCM sẽ có 105 khu chế xuất và khu công nghiệp, trong đó khoảng 60 khu đang được triển khai đầu tư hạ tầng với tổng diện tích khoảng 22.000 ha. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thành phố tiếp tục giữ vai trò trung tâm công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo của cả nước. 

Một trong những vấn đề được các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh là cần thay đổi tư duy thu hút đầu tư từ cạnh tranh địa phương sang liên kết vùng.

TS Trần Du Lịch cho rằng trong giai đoạn tới, mỗi địa phương cần xác định rõ vị trí và chức năng của mình trong chuỗi giá trị chung. TP HCM sẽ tập trung thu hút các ngành công nghệ cao, tài chính, đổi mới sáng tạo và dịch vụ giá trị gia tăng; trong khi Đồng Nai và Tây Ninh có thể phát huy lợi thế về quỹ đất, công nghiệp, logistics và kết nối giao thương.

Theo ông, thay vì mỗi địa phương tự xúc tiến đầu tư riêng lẻ, Đông Nam Bộ cần xây dựng chiến lược xúc tiến đầu tư cấp vùng nhằm tạo thông điệp thống nhất với nhà đầu tư quốc tế và tối ưu hóa lợi thế của từng địa phương.

Đồng quan điểm, ông Trần Văn Tươi cho rằng khi tiếp cận theo quy mô vùng, nhà đầu tư sẽ nhìn thấy đầy đủ cơ hội phát triển của Đông Nam Bộ. Nếu một dự án không phù hợp với TP HCM, nhà đầu tư vẫn có thể lựa chọn Đồng Nai hoặc Tây Ninh trong cùng hệ sinh thái phát triển.

Ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xuất nhập khẩu TP.HCM, đưa ra quan điểm, bên cạnh hạ tầng, yêu cầu cấp thiết hiện nay là xây dựng cơ chế, chính sách đồng bộ giữa các địa phương trong vùng.

Doanh nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn khi cùng một hoạt động sản xuất, kinh doanh nhưng mỗi địa phương lại áp dụng quy trình và cách thức xử lý khác nhau. Điều này làm gia tăng chi phí và kéo dài thời gian thực hiện thủ tục.

“Một rào cản khác là chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao, tương đương khoảng 16%-20% GDP. Vì vậy, việc đầu tư đồng bộ vào hệ thống cao tốc, vành đai, đường sắt đô thị, đường sắt liên vùng, cảng biển, sân bay và các trung tâm logistics sẽ có ý nghĩa quyết định trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp”, ông Phạm Văn Xô bày tỏ.

Các chuyên gia cũng cho rằng cần đẩy mạnh số hóa thủ tục hải quan, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa để rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Với những điều kiện đang dần hội tụ từ hạ tầng, thể chế đến không gian phát triển mới, Đông Nam Bộ được đánh giá đang đứng trước cơ hội lớn để hình thành cực tăng trưởng mới của Việt Nam. Nếu phát huy hiệu quả vai trò hạt nhân của TP HCM và nâng cao chất lượng liên kết vùng, khu vực này không chỉ tiếp tục là đầu tàu kinh tế quốc gia mà còn có khả năng trở thành trung tâm công nghiệp, tài chính và logistics hàng đầu khu vực Đông Nam Á.