Hai đô thị nhưng chung không gian phát triển, cùng một mục tiêu đưa Đông Nam Bộ trở thành vùng phát triển năng động, có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, động lực tăng trưởng lớn nhất cả nước, được xác định tại Nghị quyết 24 của Bộ Chính trị về phát triển vùng Đông Nam Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Hai thành phố "chia lửa", cùng gỡ điểm nghẽn

Theo các chuyên gia quy hoạch đô thị, việc hình thành thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đang đối mặt với áp lực quá tải từ một cực tăng trưởng duy nhất là TP. Hồ Chí Minh. Hai thành phố sẽ cùng "chia lửa" trong việc tháo gỡ những điểm nghẽn, ách tắc lâu nay ảnh hưởng tới phát triển kinh tế - xã hội của hai địa phương và cả vùng Đông Nam Bộ.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, tác động rõ nét nhất là giảm áp lực đô thị hóa quá nóng và chia sẻ gánh nặng hạ tầng. Là siêu đô thị với hơn 14 triệu dân, TP. Hồ Chí Minh đang đối mặt với tình trạng ùn tắc giao thông, thiếu nhà ở, áp lực về môi trường và quá tải sân bay Tân Sơn Nhất. 

Còn với thành phố Đồng Nai vừa hình thành, các chức năng công nghiệp nặng, logistics và đô thị vệ tinh sẽ được chuyển dịch mạnh mẽ sang phía đông, tạo không gian thông thoáng cho khu vực trung tâm TP. Hồ Chí Minh tập trung vào dịch vụ tài chính, công nghệ cao và thương mại quốc tế. Kết quả là giảm tải dân số cơ học, giảm ùn tắc trên các trục cửa ngõ như cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây và quốc lộ 1A.

Chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sơn phân tích, việc kết nối hạ tầng đồng bộ, đặc biệt sân bay Long Thành - cửa ngõ hàng không lớn nhất cả nước, nằm trên địa bàn Đồng Nai - khi đưa vào vận hành sẽ trở thành động lực chính, giúp giảm tải hoàn toàn cho sân bay Tân Sơn Nhất về vận tải quốc tế và vận chuyển hàng hóa. Cùng với hệ thống vành đai 3, vành đai 4 TP. Hồ Chí Minh, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, cao tốc Hồ Tràm - Long Thành, cầu Cát Lái và đề án kéo dài metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) sang Đồng Nai sẽ tạo thành mạng lưới giao thông đa phương thức liền mạch cho siêu đô thị. 

Đồng Nai với hàng chục khu công nghiệp, cảng sông, cảng biển sẽ trở thành xương sống công nghiệp hỗ trợ cho TP. Hồ Chí Minh - trung tâm dịch vụ, tài chính. Việc hai đô thị trực thuộc Trung ương nằm sát nhau sẽ tạo hiệu ứng "cực - cực" (polycentric), giúp vùng Đông Nam Bộ cạnh tranh sòng phẳng với các khu vực kinh tế lớn châu Á. Theo quy hoạch, chuỗi đô thị TP. Hồ Chí Minh - Biên Hòa - Long Thành sẽ hình thành, biến khu vực giáp ranh thành vành đai tăng trưởng mới, thu hút FDI và tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động, đồng thời kích thích tiêu dùng và dịch vụ hai chiều.

Cùng đó, Đồng Nai tập trung quy hoạch các khu đô thị sinh thái dọc sông Đồng Nai, mô hình TOD (phát triển đô thị theo giao thông công cộng) sẽ giảm áp lực nhà ở và môi trường cho TP. Hồ Chí Minh. Người dân TP. Hồ Chí Minh có thêm lựa chọn an cư lạc nghiệp tại khu vực lân cận, di chuyển nhanh chóng chỉ trong 30-45 phút với không gian xanh và dịch vụ hiện đại.

Việc kết nối hạ tầng giao thông TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai sẽ giúp gỡ "điểm nghẽn" của vùng Đông Nam Bộ về hạn chế hạ tầng, ùn tắc giao thông, tác động tới tăng trưởng kinh tế lẫn chất lượng cuộc sống. Bà Huỳnh Thị Vân Anh - Tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư địa ốc Việt Á (TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, việc đẩy mạnh kết nối hạ tầng sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế không chỉ cho riêng hai địa phương mà còn tăng kết nối liên vùng, nhiều tỉnh, thành khác cùng hưởng lợi.

"Như với ngành kinh doanh địa ốc, giao thông kết nối tốt sẽ giúp phân khúc bất động sản nghỉ dưỡng, bất động sản du lịch ở tỉnh Lâm Đồng mà doanh nghiệp chúng tôi đang khai thác được nâng tầm giá trị, tăng thu hút nhà đầu tư từ TP. Hồ Chí Minh và phía Nam; ngược lại, thị trường căn hộ tại TP. Hồ Chí Minh cũng sẽ thêm thuận lợi thu hút dòng khách hàng từ các tỉnh, thành lân cận", bà Vân Anh chia sẻ.

Không riêng TP. Hồ Chí Minh hưởng lợi từ một Đồng Nai phát triển nằm kề bên, thành phố Đồng Nai cũng được "chia lửa" từ siêu đô thị. Theo Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai, địa phương này hiện là một trong những trung tâm công nghiệp lớn của Việt Nam với 89 khu công nghiệp được quy hoạch, tập trung tại các địa bàn phát triển năng động như Biên Hòa, Nhơn Trạch, Long Thành, Đồng Xoài, Đồng Phú, Chơn Thành và Trảng Bom. 

Hiện có 45 quốc gia có doanh nghiệp đang hoạt động sản xuất công nghiệp tại các khu công nghiệp Đồng Nai với 2.269 dự án và tổng vốn đầu tư đăng ký 44,38 tỷ USD, không chỉ đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của địa phương mà còn giữ vai trò quan trọng trong chuỗi sản xuất, xuất khẩu của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả nước.

Các chuyên gia đánh giá, hoạt động sản xuất - xuất nhập khẩu của Đồng Nai sẽ càng thuận lợi hơn khi hợp tác, liên kết với TP. Hồ Chí Minh, nơi đang định hướng trở thành trung tâm logistics, cửa ngõ trung chuyển hàng hóa - dòng vốn của phía Nam và khu vực Đông Nam Á. 

Đưa Đông Nam Bộ thành vùng phát triển

TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai là hai đô thị, hai cực tăng trưởng cùng một không gian phát triển và tầm nhìn chung như Nghị quyết số 24-NQ/TW  của Bộ Chính trị (khóa XIII) về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đông Nam Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định: Đến năm 2030, Đông Nam Bộ trở thành vùng phát triển năng động, có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, động lực tăng trưởng lớn nhất cả nước; trung tâm khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, logistics và trung tâm tài chính quốc tế có tính cạnh tranh cao trong khu vực. 

Đến năm 2045, Đông Nam Bộ trở thành vùng phát triển, có tiềm lực kinh tế mạnh, cơ cấu kinh tế hiện đại; trung tâm khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, logistics và trung tâm tài chính quốc tế thuộc nhóm đầu của khu vực và thế giới; kết cấu hạ tầng hiện đại, đồng bộ.

Theo Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai, trên tầm nhìn chung phát triển của vùng, Đồng Nai định hướng phát triển theo mô hình thành phố công nghiệp, đô thị hiện đại, trung tâm logistics và nông nghiệp công nghệ cao, từng bước xây dựng một đô thị năng động, có sức cạnh tranh cao trong khu vực. Qua đó hình thành một cực tăng trưởng mới của khu vực phía Nam, có khả năng lan tỏa mạnh mẽ, thúc đẩy liên kết vùng.

Ông Nguyễn Kim Long - Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai cho biết, Đồng Nai được xác định là một trong những không gian phát triển động lực quan trọng, kết nối với trung tâm siêu đô thị TP. Hồ Chí Minh. Sự phát triển của Đồng Nai tạo ra các cực tăng trưởng mới, thúc đẩy quá trình phát triển cân bằng và bền vững của toàn vùng và cả nước. 

Trong khi đó, TP. Hồ Chí Minh được xác định là hạt nhân, cực tăng trưởng của vùng Đông Nam Bộ, hướng tới một thành phố văn minh, hiện đại, năng động sáng tạo, là nơi thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao trong và ngoài nước đến sinh sống và làm việc; là trung tâm tài chính quốc tế, đóng vai trò cực tăng trưởng của vùng; nơi tập trung của các định chế tài chính quốc tế, các tập đoàn kinh tế lớn của thế giới.

Theo ông Nguyễn Văn Được - Chủ tịch Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh, Thành phố đang nỗ lực phát huy vai trò đầu tàu, xây dựng thành phồ trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mang tầm quốc tế, tạo động lực lan tỏa cho cả nước. Định hướng tầm nhìn đến năm 2045, TP. Hồ Chí Minh hướng tới nhóm 100 thành phố tốt nhất thế giới, trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, du lịch châu Á, điểm đến toàn cầu.

Để hiện thực hóa tầm nhìn chung đưa Đông Nam Bộ thành vùng có tiềm lực kinh tế mạnh, dẫn dắt tăng trưởng của cả nước, các chuyên gia cho rằng cần những cơ chế, chính sách đặc thù là "chìa khóa vàng" để hai cực tăng trưởng TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai bứt phá.

Tiến sĩ khoa học - Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn nhận định, nếu trước đây có "tứ giác kinh tế" gồm TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và Đồng Nai thì hiện chỉ còn khối TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai. Sự phát triển của TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai sẽ luôn gắn kết chặt chẽ với nhau, bên này cần bên kia và ngược lại. Sự liên kết, hợp tác giữa hai trung tâm lớn này sẽ mở ra nhiều cụm dự án chưa có tiền lệ tại Việt Nam, đồng thời cũng là động lực tăng trưởng kinh tế rất lớn cho hai địa phương trong thời gian tới. 

"Tuy nhiên, để thực hiện các dự án kết nối này đòi hỏi cơ chế, chính sách phải tương đồng giữa các địa phương. Hiện TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai đang triển khai những dự án lớn, nên cần phải có sự hợp tác giữa hai địa phương, nhất là cần chung một cơ chế. Bởi không thể cùng một dự án, một phần năm ở TP. Hồ Chí Minh được thực hiện với cơ chế đặc thù cho TP. Hồ Chí Minh, còn phần nằm ở Đồng Nai lại áp dụng cơ chế khác", Tiến sĩ Ngô Viết Nam Sơn chia sẻ.

Trong khi chờ những cơ chế đặc thù mới hơn, đồng bộ hơn cho hai thành phố, theo chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sơn, với việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Đồng Nai được hưởng cơ chế tự chủ mạnh mẽ tương tự Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh hay Hải Phòng, Đà Nẵng, đó là quyền quyết định quy hoạch, đầu tư, thu hút nguồn lực nhanh hơn. Cơ chế mới, cùng với tất cả những lợi thế sẵn có, Đồng Nai không chỉ bật lên mà còn trở thành động lực lan tỏa cho toàn vùng Đông Nam Bộ.