Không còn chỉ là yêu cầu tuân thủ Basel III, tăng vốn đang trở thành áp lực mang tính cấu trúc đối với toàn hệ thống ngân hàng. Khi dư địa tăng trưởng tín dụng ngày càng phụ thuộc chặt chẽ vào năng lực vốn, các ngân hàng buộc phải “nới rộng nền vốn” để duy trì tốc độ mở rộng hoạt động, đầu tư cho công nghệ và củng cố vị thế cạnh tranh trong dài hạn.

Ngân hàng ‘ráo riết’ tăng vốn

Cuối năm 2025, nhiều ngân hàng đồng loạt triển khai các kế hoạch tăng vốn điều lệ, trải rộng từ nhóm ngân hàng quốc doanh, các ngân hàng thương mại cổ phần quy mô trung bình đến các nhà băng trên UPCoM. 

Ngày 25/12/2025, Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) thông báo hoàn tất đợt phát hành cổ phiếu để trả cổ tức từ lợi nhuận còn lại của các năm 2009 – 2016, 2021 và 2022. Sau phát hành, số cổ phiếu có quyền biểu quyết tăng từ gần 5,4 tỷ lên gần 7,8 tỷ đơn vị, đưa vốn điều lệ từ 53.700 tỷ đồng lên hơn 77.669 tỷ đồng.

Không dừng lại ở đó, VietinBank còn dự kiến tiếp tục phát hành cổ phiếu từ lợi nhuận còn lại năm 2023 (12.565 tỷ đồng) và năm 2024 (khoảng 15.600 tỷ đồng). Nếu các phương án này được triển khai đầy đủ, vốn điều lệ của VietinBank có thể vượt mốc 105.000 tỷ đồng, tạo dư địa lớn cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Trước đó, ngày 23/12, Ngân hàng TMCP Phát triển TP HCM (HDBank) cũng hoàn tất các đợt phát hành cổ phiếu trả cổ tức và cổ phiếu thưởng. Sau phát hành, vốn điều lệ của HDBank tăng từ 38.594 tỷ đồng lên gần 50.053 tỷ đồng, tăng gần 30%.

Ở nhóm ngân hàng quy mô nhỏ, ngày 25/12/2025, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương (Saigonbank) thông báo đã phát hành hơn 22 triệu cổ phiếu cho 3.343 cổ đông hiện hữu nâng vốn điều lệ tăng từ 3.388 tỷ đồng lên 3.608 tỷ đồng.

Cũng trong tháng 12, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thương Tín (VietBank) hoàn tất đợt chào bán cổ phiếu ra công chúng, thu về 2.558 tỷ đồng, nâng vốn điều lệ lên gần 10.769 tỷ đồng.

Không những ráo riết thực hiện kế hoạch tăng vốn năm 2025, nhiều ngân hàng đã chuẩn bị phương án tăng vốn cho năm 2026. Ngày 24/12, đại hội đồng cổ đông Ngân hàng TMCP Quốc Dân (NCB) thông qua kế hoạch phát hành riêng lẻ 1 tỷ cổ phiếu, tăng vốn điều lệ thêm 10.000 tỷ đồng, từ 19.280 tỷ lên gần 29.280 tỷ đồng, tăng 52%.

Hay Ngân hàng TMCP Bản Việt (BVBank) cũng thông qua kế hoạch tăng vốn điều lệ tối đa 3.504 tỷ đồng trong năm 2026 bằng cách phát hành hơn 320 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ 2:1 và phát hành thêm 30 triệu cổ phiếu theo chương trình lựa chọn người lao động. Nếu triển khai đầy đủ, vốn điều lệ của BVBank sẽ tăng từ 6.408 tỷ đồng lên 9.912 tỷ đồng.

Áp lực từ Thông tư 14

Làn sóng tăng vốn điều lệ diễn ra mạnh mẽ trong những tháng cuối năm 2025 cũng phần nào phản ánh áp lực hiện hữu từ các yêu cầu an toàn vốn mới. Thông tư 14/2025 của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) ấn định mốc áp dụng bắt buộc Basel III từ ngày 1/1/2030, buộc các ngân hàng thúc tốc độ tăng vốn.

Thông tư đưa ra quy định chi tiết về vốn lõi cấp 1, vốn cấp 1 và bộ đệm an toàn vốn, qua đó siết chặt yêu cầu về nguồn vốn tự có và lợi nhuận giữ lại. 

Quy định mới này đồng nghĩa với việc các ngân hàng phải duy trì nền vốn dày hơn, chấp nhận chi phí vốn cao hơn và thu hẹp dư địa sử dụng đòn bẩy. Đổi lại, khả năng chống chịu trước biến động thị trường được cải thiện, thanh khoản được củng cố và mức độ tin cậy với nhà đầu tư quốc tế được nâng lên. Trong dài hạn, việc tiệm cận Basel III cũng mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn quốc tế với chi phí hợp lý hơn.

Theo đánh giá từ các chuyên gia, thông tư này sẽ tạo áp lực đáng kể lên nhóm ngân hàng đang có hệ số an toàn vốn (CAR) thấp và chưa đạt tỷ lệ tối thiểu theo lộ trình 4 năm như quy định mới.

Ghi nhận từ Fiin Ratings cho thấy, hệ số CAR toàn ngành hiện có sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm ngân hàng.

Nhóm ngân hàng quốc doanh cải thiện CAR từ khoảng 9,2% năm 2023 lên 10,7% trong nửa đầu 2025, chủ yếu nhờ phát hành trái phiếu cấp 2. Ngược lại, Top 4 ngân hàng TMCP tư nhân ghi nhận CAR giảm nhẹ xuống khoảng 12,7% do tăng trưởng tài sản có rủi ro vượt tốc độ tăng của vốn, trong khi các ngân hàng TMCP khác duy trì quanh mức 11%, phản ánh áp lực tăng trưởng tương tự dù vẫn có hoạt động phát hành trái phiếu.

Những áp lực này khiến "cuộc đua" tăng vốn qua phát hành cổ phiếu hoặc tăng trưởng tích cực hơn về lợi nhuận lại tiếp diễn.

Trên thực tế, nhiều ngân hàng đã chuẩn bị sẵn sàng cho Basel III như Vietcombank, TPBank cho biết đã đăng ký áp dụng cả phương pháp tiêu chuẩn (SA) và phương pháp xếp hạng nội bộ (IRB) của Thông tư 14.  VPBank cũng đã đăng ký triển khai phương pháp xếp hạng nội bộ (IRB) sau nhiều năm chuẩn bị, trong khi KienlongBank được đánh giá là trường hợp đi trước nhờ duy trì hệ số an toàn vốn cao hơn đáng kể so với mức tối thiểu.

Tăng vốn không chỉ để “đạt chuẩn”

Thực tế cho thấy, áp lực tăng vốn trong hệ thống ngân hàng Việt Nam không chỉ đến từ các chuẩn mực quốc tế ngày càng khắt khe như Basel III, mà còn xuất phát từ nhu cầu nội tại của chính các ngân hàng trong quá trình phát triển.

Quy mô nền kinh tế mở rộng, nhu cầu tín dụng trung và dài hạn gia tăng, cùng yêu cầu đầu tư mạnh mẽ cho chuyển đổi số, quản trị rủi ro và tuân thủ pháp lý đang buộc các ngân hàng phải củng cố “nền móng” tài chính một cách bền vững hơn.

Theo đánh giá của MBS Research, xu hướng gia tăng vốn cấp 1 sẽ tiếp tục đóng vai trò chủ đạo trong những năm tới nhằm đáp ứng Basel III. Áp lực tuân thủ các chuẩn mực an toàn vốn mới, cùng với định hướng tăng trưởng tín dụng cao, buộc nhiều ngân hàng phải ưu tiên giữ lại lợi nhuận, hạn chế chia cổ tức tiền mặt và đẩy mạnh các phương án tăng vốn.

Chia sẻ với DNVN, TS. Châu Đình Linh – Trường Đại học Ngân hàng TP HCM cho rằng, tăng vốn đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, đặc biệt với những ngân hàng cần vừa đáp ứng Basel II, vừa chuẩn bị cho lộ trình Basel III.

Việc tăng vốn điều lệ sẽ giúp củng cố nguồn vốn cấp một, nâng cao chỉ số an toàn vốn theo yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước, từ đó tăng cường sức mạnh tài chính, nâng niềm tin của khách hàng và hiện thực hóa các mục tiêu kinh doanh.

Ông Linh cũng nhấn mạnh, một "bộ đệm vốn" vững chắc sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất trong bối cảnh có biến động, rủi ro – bài học đắt giá từ nhiều cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Đồng thời, điều này cũng là một điểm cộng trong việc xét hạn mức tăng trưởng tín dụng từ cơ quan quản lý.

Theo ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính Ngân hàng (Đại Học Nguyễn Trãi), cho rằng: “Đây là quá trình xây dựng nền tảng tài chính vững chắc để các ngân hàng từng bước khẳng định vị thế trong khu vực và hướng tới mục tiêu dài hạn hơn, trong đó có tham vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm tài chính quốc tế”.

Theo ông Huy, ý nghĩa của việc tăng vốn đã vượt ra ngoài phạm vi riêng của ngành ngân hàng, đặc biệt trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu dịch chuyển mạnh và tiêu chuẩn an toàn vốn ngày càng khắt khe. Đó là quá trình hình thành “hạ tầng tài chính cấp độ cao”, nơi chất lượng vốn, năng lực quản trị rủi ro và mức độ minh bạch tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Basel III với các yêu cầu về vốn chủ sở hữu chất lượng cao, bộ đệm vốn chống chu kỳ và các chỉ tiêu thanh khoản chuẩn quốc tế là thách thức lớn, nhưng đồng thời cũng là “bài kiểm tra thể chế”. Theo đó, việc chủ động tăng vốn cho thấy năng lực chống chịu và quản trị rủi ro của hệ thống ngân hàng Việt Nam, qua đó nâng cao niềm tin của nhà đầu tư toàn cầu./.