Ba kịch bản với cuộc xung đột Trung Đông‏

Tháng 3/2026, thị trường tài chính toàn cầu đối mặt với tác động từ cuộc xung đột ở Trung Đông, kéo theo việc Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz - huyết mạch kiểm soát 30% thương mại dầu mỏ và 20% lượng LNG toàn cầu. Sự kiện này ngay lập tức đẩy giá dầu Brent tăng 7,26%.

Trong báo cáo chuyên đề vừa công bố, CTCP Chứng khoán BIDV (BSC) đã phân tích và dự báo các kịch bản chiến sự chủ yếu ảnh hưởng thông qua giá dầu, từ đó, lan tỏa tới tỷ giá, lãi suất và chính sách tiền tệ trong nước. 

Cụ thể, dựa trên quan sát các lần đối đầu trước đây khi xung đột chính trị thường diễn ra trong khoảng 1 tháng, cùng với những phát biểu của Tổng thống Donald Trump về cuộc chiến có thể kéo dài 4 - 6 tuần, tham khảo một số tổ chức uy tín để đưa ra các kịch bản sơ bộ về tình hình giá dầu, nhóm phân tích BSC xây dựng ba kịch bản tác động chính của xung đột.

‏Trong kịch bản tích cực, thời gian cuộc chiến kéo dài từ 2 - 4 tuần, giá dầu Brent trung bình khoảng 85 USD/thùng, với xác suất xảy ra 35% và tác động tiêu cực nhỏ. Trong trường hợp này sẽ không tác động đến điều hành chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), chỉ số DXY biến động nhẹ, tỷ giá không bị ảnh hưởng. Với Việt Nam, lạm phát tăng khoảng 3,4% và Ngân hàng Nhà nước không tăng lãi suất.‏

‏Ở kịch bản cơ sở, cuộc chiến kéo dài 4 - 6 tuần, giá dầu Brent dao động 80 - 100 USD/thùng, với xác suất 50% và tác động tiêu cực ở mức vừa. Khi đó, Fed trì hoãn việc cắt giảm lãi suất, chỉ số DXY tăng điểm nhẹ, áp lực gia tăng với tỷ giá. Trong khi đó, lạm phát Việt Nam tăng khoảng 3,5 - 3,6% cùng kỳ và tạo sức ép tăng lãi suất điều hành 0,25 - 0,5%.

‏‏Trong kịch bản tiêu cực, theo BSC dự báo, nếu xung đột kéo dài trên 6 tuần, giá dầu Brent có thể trên 100 USD/thùng, với xác suất xảy ra thấp chỉ 15% và tác động tiêu cực lớn.‏

Cụ thể, trong kịch bản xung đột tại khu vực Trung Đông kéo dài trên 6 tuần, thị trường năng lượng và hàng hóa toàn cầu dự kiến sẽ ghi nhận những biến động lớn, đặc biệt khi giá dầu Brent có khả năng duy trì ở mức trên 100 USD/thùng. Việc gián đoạn vận tải tại eo biển Hormuz, nơi kiểm soát khoảng 20-25% lượng dầu giao dịch đường biển toàn cầu gây áp lực tăng giá năng lượng và làm thay đổi dòng chảy thương mại.

Tác động phân hóa với các nhóm ngành

Tại thị trường Việt Nam, sự thay đổi này dự kiến sẽ tạo ra một số cơ hội với nhóm ngành dầu khí, phân bón, vận tải biển và hóa chất nhờ sự tương quan mật thiết với giá hàng hóa thế giới và sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

‏ Theo các chuyên gia, trong khi cuộc xung đột Trung Đông gây áp lực lên lạm phát và tỷ giá, bối cảnh đứt gãy cung ứng này cũng tạo ra cơ hội cho các nhóm ngành có khả năng tận dụng sự chuyển dịch dòng chảy hàng hóa và năng lượng quốc tế.  

Đối với ngành dầu khí, giá dầu duy trì ở mức cao được dự báo sẽ làm tăng mức định giá cổ phiếu ngành thêm khoảng 15% - 20% so với giai đoạn giá thấp. Ở phân khúc thượng nguồn, xu hướng này hỗ trợ các hoạt động phát triển mỏ và khai thác nguồn khí mới, gia tăng khối lượng công việc cho các doanh nghiệp dịch vụ. Tại hạ nguồn, sự đứt gãy cung ứng sản phẩm tinh chế từ Trung Đông tạo điều kiện cho biên lọc dầu nới rộng, thúc đẩy trực tiếp lợi nhuận cốt lõi của các doanh nghiệp lọc hóa dầu.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng cần đối mặt với rủi ro thiếu hụt nguồn dầu thô đầu vào nếu nguồn nhập khẩu từ khu vực này bị gián đoạn, gây khó khăn trong việc duy trì công suất tối đa.

‏Ngành phân bón cũng có thể đón nhận cơ hội từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu. Việc gián đoạn xuất khẩu từ Trung Đông kết hợp với việc cắt giảm công suất tại các nhà máy ở EU do giá khí tự nhiên tăng cao đã đẩy giá phân bón (Urea, DAP) thế giới tăng mạnh.

Các doanh nghiệp sản xuất trong nước, đặc biệt là nhóm tự chủ được nguyên liệu đầu vào, có cơ hội mở rộng biên lợi nhuận gộp nhờ giá bán thành phẩm tăng nhanh hơn so với giá vốn hàng tồn kho. Hiệu quả lợi nhuận được dự báo sẽ có sự phân hóa rõ nét giữa các doanh nghiệp tự chủ nguyên liệu và nhóm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu.‏

‏Trong lĩnh vực vận tải biển, đặc biệt là vận tải dầu lỏng và khí tự nhiên, việc đóng cửa hoặc hạn chế lưu thông qua eo biển Hormuz buộc các nhà nhập khẩu phải tìm kiếm nguồn cung thay thế từ các khu vực xa hơn. Hệ quả là quãng đường vận chuyển và thời gian vòng quay tàu gia tăng, dẫn đến tình trạng mất cân bằng cung cầu và đẩy giá cước vận tải neo ở mức cao trong thời gian dài.

Các doanh nghiệp vận tải biển sở hữu đội tàu chở dầu thô, dầu thành phẩm và hóa chất có thể cải thiện biên lợi nhuận gộp thông qua việc tái ký hợp đồng định hạn với mức giá cao hơn trong trung hạn. Bên cạnh đó, việc phần lớn hợp đồng được thanh toán bằng USD giúp các doanh nghiệp này ghi nhận chênh lệch tỷ giá tích cực, bù đắp áp lực từ chi phí lãi vay và giá nhiên liệu đầu vào.

Ở ngành hóa chất, các doanh nghiệp tự chủ được nguồn nguyên liệu đầu vào và có thị trường xuất khẩu chính nằm ngoài khu vực ảnh hưởng logistics như Đông Á có thể sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn.

Khi các đối thủ tại Trung Đông và Châu Âu phải thu hẹp công suất do áp lực chi phí năng lượng, các doanh nghiệp nội địa có cơ hội mở rộng doanh thu và gia tăng biên lợi nhuận gộp. Ngoài ra, cơ chế định giá theo hàng nhập khẩu cho phép các doanh nghiệp chi phối thị trường nội địa điều chỉnh tăng giá bán theo biến động chi phí vận tải biển, từ đó tối ưu hóa hiệu quả hoạt động.‏

Ngoài 4 lĩnh vực nói trên, kịch bản xung đột Trung Đông kéo dài trên 6 tuần dự kiến sẽ đặt ra những thách thức lớn đối với nhiều lĩnh vực khác của kinh tế Việt Nam. Áp lực lạm phát chi phí đẩy, giá nhiên liệu leo thang và sự biến động của thị trường tiền tệ là những yếu tố chính trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của các doanh nghiệp thuộc nhóm hàng không, săm lốp, nhiệt điện và tiêu dùng.‏

‏Ngành hàng không‏‏ được dự báo là nhóm chịu tác động tiêu cực mạnh mẽ nhất khi giá dầu Brent vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Chi phí nhiên liệu thường chiếm từ 30% đến 40% chi phí vận hành của các hãng bay, trong khi phần lớn các doanh nghiệp nội địa hiện nay không thực hiện các hợp đồng phòng hộ giá dầu. Trong kịch bản chiến sự kéo dài, biên lợi nhuận gộp của các hãng hàng không ước tính có thể bị thu hẹp từ 3 đến 7 điểm phần trăm do giá nguyên vật liệu tăng từ 15% - 44% so với bình quân cùng kỳ.‏

‏Ngành săm lốp‏‏ cũng đối mặt với "áp lực kép" từ cả chi phí sản xuất lẫn chi phí bán hàng. Giá dầu thô neo cao tác động trực tiếp làm tăng giá các nguyên liệu trọng yếu như cao su tổng hợp và muội than, đồng thời gián tiếp đẩy giá cao su thiên nhiên lên theo.

Bên cạnh đó, việc cước vận tải container đi các thị trường trọng điểm như Mỹ và Brazil tăng vọt khiến sản phẩm mất lợi thế cạnh tranh về giá. Các doanh nghiệp thường phải đàm phán giảm giá bán hoặc chia sẻ chi phí vận chuyển với đối tác, dẫn đến lợi nhuận bị bào mòn đáng kể dù có nguồn thu chênh lệch tỷ giá từ xuất khẩu.‏

‏Trong lĩnh vực năng lượng, ‏‏nhóm Nhiệt điện‏‏ (đặc biệt là điện khí) chịu ảnh hưởng tiêu cực do chi phí nhiên liệu đầu vào (giá khí nội địa và LNG nhập khẩu) thường biến động đồng pha với giá dầu Brent. Khi giá dầu tăng mạnh, các nhà máy nhiệt điện mất đi lợi thế về chi phí trên thị trường phát điện cạnh tranh, dẫn đến rủi ro bị giảm huy động sản lượng so với nhóm thủy điện. Mặc dù có cơ chế bồi thường sản lượng hợp đồng trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn, khả năng được phân bổ sản lượng điện trong các kỳ điều chỉnh tiếp theo sẽ bị suy giảm đáng kể.‏

‏Đối với ‏‏nhóm tiêu dùng và Bán lẻ‏‏, rủi ro đến từ việc sức mua suy giảm khi lạm phát có dấu hiệu quay trở lại. Tương tự giai đoạn xung đột Nga - Ukraine năm 2022, giá nguyên vật liệu đầu vào tăng cao sẽ làm thu hẹp biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp (ví dụ như giá bột sữa WMP từng tăng 34% khiến biên lợi nhuận ngành sữa sụt giảm).

Ngoài ra, ‏‏ngành ngân hàng‏‏ cũng phải đối mặt với thách thức khi nền lãi suất thị trường liên ngân hàng neo cao trước áp lực tỷ giá. Nếu căng thẳng khiến dòng vốn USD rút ra tìm nơi trú ẩn, chênh lệch tín dụng - huy động bị kéo giãn sẽ khiến triển vọng biên lãi thuần (NIM) trở nên khó khăn hơn do chi phí vốn tăng cao.‏‏‏