Căng thẳng Trung Đông leo thang đã đẩy giá dầu lên mức cao nhất 4 năm, kéo giá xăng trong nước tăng mạnh và gây áp lực lên mặt bằng giá. Trong kịch bản kém tích cực, lạm phát năm 2026 được dự báo có thể vượt ngưỡng 5%.

Cụ thể, SSI Research, ở kịch bản cơ sở, nếu giá dầu duy trì quanh mức 90 USD/thùng trong khoảng 2 tháng (tháng 3 và 4), lạm phát bình quân năm 2026 của Việt Nam vẫn có khả năng duy trì trong mục tiêu 4 - 4,5%. Tuy nhiên, trong kịch bản kém tích cực, khi giá dầu duy trì quanh 105 USD/thùng đến tháng 6, lạm phát có thể vượt ngưỡng 5%, tạo áp lực đáng kể lên điều hành vĩ mô.

Tại báo cáo Triển vọng vĩ mô tháng 3, Công ty Chứng khoán MB (MBS), cũng nhận định giá xăng RON 95 trong nước nửa đầu tháng 3 tăng khoảng 31% so với đầu năm và 21% so với cùng kỳ năm ngoái, qua đó kéo chi phí vận tải, logistics và giá hàng hóa tăng theo.

Áp lực lạm phát không chỉ đến từ giá nhiên liệu. Giá điện duy trì ở mức cao trong nửa đầu năm sau khi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) điều chỉnh tăng từ tháng 5/2025. Trong khi đó, giá vật liệu xây dựng được dự báo tăng nhẹ, với giá thép có thể tăng khoảng 7% so với cùng kỳ do nhu cầu hạ tầng và bất động sản phục hồi.

Bên cạnh đó, các yếu tố như điều chỉnh chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, biến động tỷ giá và tăng trưởng tín dụng mạnh trong năm 2025 cũng sẽ dần phản ánh vào mặt bằng giá năm 2026.

“Lạm phát cơ bản có thể tăng lên mức 4,3 - 4,5% trong tháng 3 và tháng 4, với giả định giá xăng dầu trong nước dao động quanh 24.800 - 24.900 đồng/lít. Theo đó, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân năm 2026 có thể tăng 4,0 - 4,3%”, MBS dự báo.

Từ góc độ cơ quan thống kê, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng Ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê), cho biết cứ giá xăng dầu trong nước tăng 10% thì CPI có thể tăng khoảng 0,45 điểm%. Đồng thời, chi phí đầu vào gia tăng sẽ lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ, làm gia tăng áp lực lạm phát.

“Trong trường hợp giá dầu tiếp tục leo thang do căng thẳng Trung Đông kéo dài, yếu tố này có thể làm CPI tăng thêm khoảng 1 - 2 điểm %. Khi đó, việc kiểm soát lạm phát để đạt mục tiêu Quốc hội đề ra cho năm nay sẽ trở nên thách thức hơn”, bà Oanh nêu rõ.

Chủ động điều hành để kiểm soát rủi ro

Trong bối cảnh diễn biến giá năng lượng trên thế giới vẫn còn nhiều yếu tố phức tạp, bà Oanh cho rằng áp lực đối với lạm phát cần được theo dõi chặt chẽ. Trước hết, cần theo dõi sát diễn biến giá xăng dầu thế giới và trong nước để kịp thời đưa ra các giải pháp điều hành phù hợp.

Đồng thời, việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định cho thị trường trong nước cũng đóng vai trò rất quan trọng. Ngoài ra, cần tăng cường công tác quản lý thị trường, tránh tình trạng lợi dụng việc giá xăng dầu tăng để nâng giá các loại hàng hóa, dịch vụ khác một cách bất hợp lý, còn gọi là hiện tượng “tát nước theo mưa”.

Cục Thống kê cũng kiến nghị Chính phủ cần xem xét các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp thông qua việc điều hành linh hoạt giá nhiên liệu, phí vận tải và một số loại phí liên quan đến logistics. Đồng thời, có thể nghiên cứu giảm hoặc giãn một số loại phí, lệ phí trong hoạt động xuất khẩu, đặc biệt đối với các ngành chịu tác động lớn như nông sản, thủy sản và dệt may.

Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần chỉ đạo các tổ chức tín dụng mở rộng khả năng tiếp cận vốn, xem xét cơ chế giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giảm lãi suất cho vay đối với các doanh nghiệp xuất khẩu bị ảnh hưởng bởi chi phí đầu vào tăng và thời gian vận chuyển kéo dài.

Các bộ, ngành cần đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm thị trường thay thế hoặc mở rộng sang các thị trường ít bị ảnh hưởng bởi căng thẳng địa chính trị; hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin về tuyến vận tải, chi phí logistics và các rủi ro trong chuỗi cung ứng để chủ động điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu.

“Cần khuyến khích doanh nghiệp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, tăng tỷ lệ nội địa hóa nguyên vật liệu, ứng dụng công nghệ trong quản lý logistics và đẩy mạnh chuyển đổi xanh nhằm giảm phụ thuộc vào biến động giá năng lượng toàn cầu, nâng cao khả năng chống chịu của doanh nghiệp xuất khẩu”, đại diện Cục Thống kê khuyến nghị.

Còn theo TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, trước biến động nhanh và mạnh của thị trường, Chính phủ đã ban hành một loạt biện pháp khẩn cấp nhằm bảo đảm an ninh năng lượng. Theo đó, các chủ dầu khí được yêu cầu ưu tiên cung cấp dầu thô trong nước cho các nhà máy lọc dầu nội địa.

Đồng thời, Petrovietnam được trao quyền chủ động lớn hơn trong hoạt động nhập khẩu và kinh doanh dầu thô cũng như các nguyên liệu đầu vào. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng tăng cường giám sát thị trường và rà soát các chính sách thuế liên quan đến nhập khẩu xăng dầu, bao gồm giảm thuế suất nhập khẩu ưu đãi xuống 0% nhằm hỗ trợ ổn định nguồn cung trong nước.

Tuy vậy, việc ổn định hoàn toàn giá xăng dầu là rất khó trong bối cảnh Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu và diễn biến của giá thế giới. Do đó, mục tiêu thực tế hơn là tìm cách giảm bớt mức tăng của giá xăng dầu thông qua việc giảm thiểu các chi phí cấu thành trong giá cơ sở, đặc biệt là những yếu tố liên quan đến thuế, phí.

"Cần tăng cường dự trữ xăng dầu quốc gia, đồng thời yêu cầu các doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu bảo đảm mức dự trữ theo quy định để duy trì nguồn cung ổn định, tránh nguy cơ gián đoạn thị trường", TS. Phong khuyến nghị.